مىشود و هر كدام به تناسب اعمالشان پاداش و كيفر مىبينند . جوامع انسانى به يك ريشه باز مىگردند و اصولى كه حاكم بر آن است بلكه اصولى كه بر تمام عالم هستى حاكم است اصول ثابت و معيّنى است درست است كه قوانين الهى در اديان آسمانى از نظر شاخ و برگ تا حدّى متفاوت بوده ، ولى ريشه‌هاى آن در همه جا يكى است و به همين دليل ما معتقديم كه انبيا به سوى جامعهء واحد جهانى دعوت مىكرده‌اند و سرانجام نيز تمام جهان در زير چتر حكومت عدل واحدى قرار خواهد گرفت . در مسائل اخلاقى ، چه كسى است كه نداند : فضايل اخلاقى از توحيد ، و رذايل ، از شرك سرچشمه مىگيرد . افراد رياكار گرفتار شركند همان گونه كه حسودان و بخيلان و حريصان و متكبّران گرفتارند . كسى كه توحيد افعالى خدا را در اعماق جانش پذيرا گشته و عزّت و ذلّت و روزى و حيات و پيروزى و موفقيّت را به دست تواناى او مىداند دليلى ندارد كه راه ريا و حرص و بخل و حسادت را پيش گيرد . كوتاه سخن اين كه توحيد همچون يك دانهء درشت تسبيح در مقابل بقيّهء دانه‌ها نيست بلكه همچون ريسمانى است كه تمام دانه‌ها را به هم مىپيوندد . اينجاست كه عمق كلام مولا در جمله‌هاى بالا روشنتر مىشود چرا كه توحيد را پايهء اصلى ايمان و سرآغاز همهء نيكيها و موجب خشنودى خدا و عامل طرد و دورى شيطان مىشمرد و اگر آفتاب توحيد بر صفحهء جان و جسم و جامعهء انسانى بيفتد و همه چيز در پرتو توحيد روشن شود وضع و شكل ديگرى به خود خواهد گرفت . اگر مىبينيم مولاى متّقيان على ( ع ) كه خود روح توحيد است بارها و بارها در خطبه‌هاى نهج البلاغه توحيد و شهادت به يگانگى خدا را تكرار مىكند و از اين طريق به همهء پيروان مكتبش درس توحيد تعليم مىدهد به خاطر اين است كه